Zijn de Nederlandse stranden en duinen nog te redden?

In Nederland wordt de veiligheid van de stranden en duinen tegen overstromingen van de zee gewaarborgd door de overheid. Dit onderhoud heeft ook zijn effect, de duinen groeiden de afgelopen jaren namelijk aan. Daarom kunnen we ervan uitgaan dat de duinen en stranden in Nederland de komende decennia overleven. Op de lange termijn zullen de stranden en duinen wel steeds meer in het gedrang komen door de toenemende zeespiegel. Hoe deze verandering zal plaatsvinden, weten we nog niet precies. Dit is namelijk sterk afhankelijk van de balans tussen de toegenomen kracht van de zee en hoe de mens de stranden en duinen beïnvloedt.

#stranden #duinen #Zeespiegelstijging #zand

Als we teruggaan naar het verleden, zien we dat de Nederlandse duinen er al heel lang zijn. Ze zijn ongeveer 5000 jaar geleden gaan vormen en hebben daarna een hele ontwikkeling doorgemaakt [1]. Die ontwikkeling vond plaats tijdens een periode van zeespiegelstijging. In die tijd heeft de kust zich dus aangepast aan een toenemend waterniveau. De stranden en duinen konden meegroeien met zeespiegelstijging, omdat er veel zand werd aangevoerd. Zeespiegelstijging maakt op zichzelf de kans groter dat er zand zal verdwijnen, maar als er genoeg zand wordt aangevoerd kan er een balans zijn of kunnen de stranden en duinen zich zelfs uitbreiden.

Als je de kust nader bekijkt lijken de stranden en duinen groots en onveranderlijk, maar er zijn allerlei krachten en processen die ze laten veranderen. Zo kunnen golven zand van de duinen wegspoelen tijdens een storm en kan de wind het zand weer terug de duinen inblazen. De vorm en positie van het strand en de duinen zijn constant in beweging want wind, getij en golven zijn continu aan het werk. Eigenlijk is die stabiel lijkende kust die wij zien soms bedrieglijk, de mens kijkt namelijk maar op een korte tijdschaal. Tegelijkertijd zijn de zandkorrels waaruit de kust is opgebouwd maar zeer klein en een verandering in de krachten die op het zand werken kan toch ineens veel veranderen. Zo kan zeespiegelstijging, dat het effect van golven en getij beïnvloedt, over een lange termijn dus veel effect hebben op hoe onze stranden en duinen eruit zien.

Het aanbrengen van zand op het strand bij Heemskerk (foto eigendom van Boskalis)

Het aanbrengen van zand op het strand bij Heemskerk [2]

In de afgelopen decennia was er in Nederland sprake van een tekort aan zand, waardoor op veel plaatsen het zand van de stranden en duinen werd afgeslagen en de duinen voor een gedeelte in zee spoelde. Dat heeft in het verleden huizen en mensen in gevaar gebracht langs de kust. Niet alleen vermindert het onze veiligheid, ook tast kustafslag de belangrijke recreatieve functie en natuurwaarde van onze stranden en duinen aan. Daarom zijn er in de loop van de tijd maatregelen getroffen om het proces van kustafslag tegen te gaan. Sinds 1990 is het toevoegen van zand (het zogenaamde suppleren) een van de belangrijkste maatregelen die wordt genomen door de overheid [3]. Dit betekent dat er extra zand wordt aangebracht waardoor er genoeg zand is voor het strand en de duinen. Dit zand mag wegspoelen want als het wegspoelt, wordt het in Nederland weer aangevuld door de overheid. Ook worden er de laatste jaren op sommige plekken langs de kust gaten gemaakt in de meest zeewaartse duinenrij waardoor zand landinwaarts kan worden geblazen door de wind [4]. Door suppleren en andere maatregelen zijn de duinen in de afgelopen decennia op de meeste plekken groter en dus sterker geworden [5]. Op de termijn van een generatie gaan de Nederlandse duinen en stranden het dus zeker nog redden.

Het is nog maar de vraag op wat voor termijn zeespiegelstijging zo’n effect gaat hebben dat de duinen en stranden langzaam verdwijnen. De duinen in Nederland zijn al gauw 10 meter hoog - als we dan rekening houden met een zeespiegelstijging van 2 mm per jaar duurt het 5000 jaar voordat de duintoppen in zee verdwijnen. Dit rekensommetje klopt alleen niet, want we moeten er rekening mee houden dat het strand en de duinen van vorm zullen veranderen als het waterniveau omhoog gaat [6]. Dat komt omdat de golven, het getij en de wind het zand verplaatsen en zo het zand uit de duinen herverdelen. Met zeespiegelstijging kunnen er vaker stormgolven tegen het duin beuken dan nu het geval is. De golven die dat nu nog niet lukken, zouden dat in de toekomst namelijk wel kunnen omdat het water hoger komt te staan [7]. Ook heeft de wind door de hogere zeespiegel minder tijd om zand landinwaarts te waaien waardoor er minder herstel is van duinen na een storm. Hierdoor gaat er steeds meer zand van de stranden en duinen weg en zullen ze landwaarts bewegen en langzaam verdwijnen. Alleen als er veel zandtoevoer is, kunnen de stranden en duinen in balans blijven of uitbreiden naar zee. Als de zeespiegel blijft stijgen, zal er dus meer zand moeten worden gesuppleerd om de duinen in vorm te houden. Dat betekent dat het lot van de stranden en duinen langs de Nederlandse kust uiteindelijk afhangt van de maatregelen die de mens zal nemen.

Hoe kwam dit artikel tot stand?

Deze vraag werd gesteld door: Ed [61], Amsterdam

Dit antwoord is geschreven door Christa van IJzendoorn.

Reviewer: Gerben Ruessink

Redacteur: Kevin Helfer

Gepubliceerd op: 13 maart 2021

[1] Cleveringa, J. (2000). Reconstruction and modelling of Holocene coastal evolution of the western Netherlands (Doctoral dissertation). https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/526

[2] Het aanbrengen van zand op het strand bij Heemskerk [foto eigendom van Boskalis] https://boskalis.com

[3] Van der Spek, A., Elias, E., Lodder, Q., & Hoogland, R. (2015). Toekomstige suppletievolumes: Eindrapport. Rapport 1208149-005-ZKS-0001 voor Rijkswaterstaat, WVL. https://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid:1dec9a1b-e70f-4973-b928-101eb298c89c

[4] Ruessink, B. G., Arens, S. M., Kuipers, M., & Donker, J. J. A. (2018). Coastal dune dynamics in response to excavated foredune notches. Aeolian Research, 31, 3-17. https://doi.org/10.1016/j.aeolia.2017.07.002

[5] De Vries, S., Southgate, H. N., Kanning, W., & Ranasinghe, R. (2012). Dune behavior and aeolian transport on decadal timescales. Coastal engineering, 67, 41-53. https://doi.org/10.1016/j.coastaleng.2012.04.002

[6] Van IJzendoorn, C.O., De Vries, S., Hallin, C. & Hesp, P.A. (2021). Sea level outpaced by vertical dune toe translation in prograding coastal dunes. in review

[7] De Winter, R. C. and Ruessink, B. G. (2017). Sensitivity analysis of climate change impacts on dune erosion: case study for the Dutch Holland coast. Climatic Change, 141, 685–701. https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s10584-017-1922-3.pdf