Wordt er in de statistieken van de CO₂-uitstoot wel genoeg rekening gehouden met de populatiedichtheid van een land?

Emissies worden meestal weergegeven in totaal per land of in emissies per hoofd van de bevolking. De keuze van welke statistieken iemand gebruikt hangt nogal af van wat die persoon wil beargumenteren. Bevolkingsdichtheid is één van de vele factoren die spelen voor uitstoot (emissies) van broeikasgassen, waaronder CO2. Klimaat (veel verwarming of veel air conditioning) en levensstijl (materieel rijk of arm) maken veel meer uit. Gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid (steden) hebben over het algemeen een iets lagere uitstoot per persoon, maar daar spelen meerdere tegenstrijdige factoren een rol in.

#statistiek #CO2 uitstoot #broeikasgassen

World population light - Nasa.jpg

Figuur 1: World population - NASA

Bevolkingsdichtheid maakt minder uit dan vele andere factoren die meespelen voor emissies van broeikasgassen, waaronder CO2. Klimaat (warm of koud, dus veel verwarming of veel air conditioning), levensstijl (materieel rijk of arm) en geografie (mogelijkheden voor waterkracht, wind- en zonne-energie) maken veel meer uit. Bevolkingsdichtheid werkt ook vooral indirect, en veroorzaakt tegenstrijdige trends [1]: Zo hebben gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid (steden) enerzijds over het algemeen een iets lagere uitstoot per persoon, vanwege gemiddeld kleinere woningen, minder autogebruik en meer fietsen, lopen en OV gebruiken, en anderzijds iets hogere uitstoot omdat ze gemiddeld rijker zijn en meer vliegen. Er is ook verschil tussen binnenstad en buitenwijken. In totaal hebben steden per capita een iets lagere uitstoot dan platteland.

#59

Figuur 2. Uitstoot per persoon, voor verschillende bevolkingsdichtheden van dorpje tot metropool. https://ars.els-cdn.com/content/image/1-s2.0-S092180091631360X-gr1_lrg.jpg

Emissies worden vaak weergegeven in totaal per jaar per land, in emissies per hoofd van de bevolking, in emissies per economische bedrijvigheid, of cumulatief over meerdere jaren per land. Dat heeft te maken met wat degene die de statistieken laat zien wil overbrengen. In de bijgaande tabel [2] staan voor een aantal landen vijf verschillende statistieken:

  • Uitstoot per land is belangrijk omdat alleen landen verplichtingen aan kunnen gaan onder het VN klimaatverdrag. Hiermee kun je laten zien welke overheid de meeste uitstoot onder hun hoede heeft. Bijvoorbeeld China, dat meer uitstoot dan welk ander land. Per land kunnen we ook makkelijk zien hoeveel mensen die uitstoot veroorzaken.
  • Uitstoot per persoon, omdat (volgens veel mensen) niemand meer of minder rechten heeft op de aarde dan een ander. Hiermee kun je laten zien wie meer bezet van de 'emissieruimte' die de aarde heeft. Bijvoorbeeld de Canadezen, die in 2016 gemiddeld meer dan 2.5 keer zoveel uitstootten als een Chinees, en 22 keer zoveel als de gemiddeld inwoner van Costa Rica.
  • Uitstoot per dollar, omdat je daarmee kunt laten zien waar economieën met lage emissies en hoge emissies zijn. Bijvoorbeeld Indonesië, dat in 2016 heel veel ontbossing had, onder andere voor opzetten van plantages voor palmolie die in Europa wordt gebruikt.
  • Cumulatieve uitstoot, oftewel de totalen over meerdere jaren, bijvoorbeeld sinds de industriële revolutie in het begin van de 19e eeuw. Het idee hierachter is dat plekken die al lange tijd veel hebben uitgestoten daar ook de vruchten van plukken in infrastructuur, rijkdom en menselijk kapitaal. Bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk, waar de industriële revolutie begon.
  • Verandering ten opzichte van vorig jaar, omdat plekken die goede vooruitgang boeken daar lof voor verdienen, en achterblijvers meer hun best zouden moeten doen. Of dat terecht is hangt van allerlei factoren af.

Het lastige bij deze statistieken is dat de systeemgrenzen meestal vrij simpel zijn vastgesteld. Bijvoorbeeld wordt de olie die in Canada wordt gewonnen toegekend aan het land waar ze verbrand wordt. En de uitstoot van de productie van mobiele telefoons in China wordt daar toegekend en niet in de landen waar de mensen wonen die er mee bellen. Maar in deze gevallen geldt ook dat Canada en China aan die productie geld verdienen.

Omdat al deze dingen tegelijk belangrijk zijn is het niet makkelijk om één reeks cijfers te nemen en die als nuttiger dan de anderen te bestempelen. En omdat het tegengaan van, en aanpassen aan, klimaatverandering heel veel werk gaat worden, hebben bedrijfstakken, milieuorganisaties en overheden in allerlei landen er baat bij om zelf uit de vele beschikbare statistieken te kiezen wat het beste bij hun verhaal en belangen past.

Hieronder vind je een figuur van het World Resources Institute met nog een opdeling van uitstoot van broeikasgassen. De interactieve versie hiervan kun je vinden op: https://www.wri.org/upload/circlechart2019/circle_state.htm

Hoe kwam dit artikel tot stand?

Dit antwoord is geschreven door Oscar van Vliet.
Reviewer: Heleen van Soest
Redacteur: Kevin Helfer
Gepubliceerd op: 22 januari 2021

[1] Gill B, Moeller S. GHG Emissions and the Rural-Urban Divide. A Carbon Footprint Analysis Based on the German Official Income and Expenditure Survey. Ecological Economics 145; 2018, p. 160-9. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2017.09.004

[2] Climate Watch Historical GHG Emissions. 2020. Washington, DC: World Resources Institute. https://www.climatewatchdata.org/ghg-emissions?breakBy=countries&calculation=ABSOLUTE_VALUE&end_year=2016&regions=AUS%2CBEL%2CBRA%2CCAN%2CCHN%2CCRI%2CDNK%2CFRA%2CDEU%2CIND%2CIDN%2CIRN%2CITA%2CJPN%2CKAZ%2CLUX%2CNLD%2CPRK%2CPOL%2CRUS%2CSAU%2CZAF%2CKOR%2CTUR%2CGBR%2CUSA%2CMEX&sectors=total-including-lucf&start_year=1990